పంచమ గుచ్చము - కథా సారాంశం

పంచమ గుచ్చము - కథా సారాంశం 

ఈ పంచమ గుచ్చములో  శిష్యుడైన దీపకుడి సందేహాన్ని గురువు వేదధర్ముడు ఎలా నివృత్తి చేశారో సులభమైన తెలుగులో ఇక్కడ ఉంది:

శిష్యుడి సందేహం:

దీపకుడు తన గురువును ఇలా అడిగాడు: "గురువరా! దత్తాత్రేయ స్వామి కొన్నిసార్లు మద్యమాంసాలు సేవించేవాడిగా, స్త్రీలోలుడిగా, లోకాచారాలకు విరుద్ధంగా ప్రవర్తించినట్లు కథల్లో ఉంది కదా! పెద్దలు ఏది చేస్తే లోకం దాన్నే అనుసరిస్తుంది (యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠః...). మరి స్వామి వారు అలా ఎందుకు చేశారు?"

గురువు సమాధానం:

దానికి వేదధర్ముడు ఇలా వివరించారు:

• జ్ఞానికి దోషం అంటదు: సాధారణ మనుషులు చేసే పనులకు, దేవుడు లేదా జ్ఞాని చేసే పనులకు చాలా తేడా ఉంటుంది. సూర్యుడు అపవిత్రమైన వాటి మీద ప్రకాశించినా అతనికి అపవిత్రత అంటదు. అలాగే, ఈశ్వరుడు లేదా సంపూర్ణ జ్ఞాని ఏది చేసినా వారికి పాపపుణ్యాలు అంటవు అని వేదాలే చెబుతున్నాయి.

• అవతార పురుషుల ఉదాహరణలు: శ్రీరాముడు తాటకను చంపి స్త్రీహత్య, రావణుడిని చంపి బ్రహ్మహత్య చేసినట్లు కనిపిస్తుంది. అలాగే శ్రీకృష్ణుడు గోపికలతో క్రీడించాడు. కానీ వారు లోకకల్యాణం కోసం, అంతర్యామిగా ఆ పనులు చేశారు తప్ప స్వార్థంతో కాదు. కాబట్టి వారికి ఆ దోషాలు అంటలేదు.

• మనం అనుకరించకూడదు: శివుడు లోక రక్షణ కోసం హాలాహలాన్ని (విషాన్ని) మింగాడు. ఆయన దేవుడు కాబట్టి దాన్ని అరిగించుకున్నాడు. కానీ ఆయన మింగాడు కదా అని మనం విషం మింగితే చనిపోతాం. అలాగే 'నేను, నాది' అనే అహంకారం లేని మహాత్ముల చర్యలను మనం అనుకరించకూడదు, కేవలం వారి బోధనలను మాత్రమే పాటించాలి.

• దత్తాత్రేయుని గొప్పతనం: దత్తస్వామి కేవలం నింద్యమైన పనులే కాదు, లోకానికి మార్గదర్శకంగా ఎన్నో తపస్సులు, యోగ సాధనలు చేశారు. కాశీలో లింగ ప్రతిష్ఠ చేశారు. ఆయన ఒక్కోసారి దిగంబరుడిగా, ఒక్కోసారి త్రిమూర్తి రూపంలో ఉండి భక్తులను అనుగ్రహిస్తారు.

హెచ్చరిక:

"దత్తాత్రేయుని వంటి మహనీయుని తత్వాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా, కేవలం పైపై చూపుతో (పశుబుద్ధితో) ఇలాంటి ప్రశ్నలు అడగకూడదు" అని వేదధర్ముడు తన శిష్యుడిని హెచ్చరించారు.

కార్తవీర్యార్జునుడి ప్రార్థన: ఒకసారి కార్తవీర్యార్జునుడు దత్తాత్రేయ స్వామి వద్దకు వచ్చి, ఆయన కాళ్లకు నమస్కరించాడు. "స్వామీ! నా పాపాలను పోగొట్టి, నాకు మోక్షాన్ని ఇచ్చే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించు. నువ్వు తప్ప నాకు వేరే దిక్కు లేదు" అని వేడుకుంటూ అక్కడే నిలబడిపోయాడు. ఆ సమయంలో సిద్ధులు, మునులు ఎందరో స్వామిని దర్శించుకోవడానికి వచ్చారు. కానీ దత్తస్వామి అప్పుడు గాఢమైన యోగ సమాధిలో ఉండటంతో వారందరూ ఎదురుచూడసాగారు.

దత్తస్వామి దినచర్య: చాలా కాలం తర్వాత దత్తాత్రేయుడు యోగము నుండి బయటకు వచ్చాడు. తన శిష్యులు (శాంతతపుడు, సత్యవాక్కు వంటివారు) తెచ్చిన నీళ్లు, భస్మము వంటి వాటితో నిత్యకర్మలను ముగించుకున్నాడు. మధ్యాహ్నం సమయంలో కొల్హాపూర్ వెళ్ళి సాక్షాత్తూ లక్ష్మీదేవి చేతితో పెట్టిన భిక్షను స్వీకరించి, తిరిగి తన స్థానానికి వచ్చి కూర్చున్నాడు.

కార్తవీర్యుడికి అభయం: అప్పుడు శాంతతపుడు అనే ముని.. కార్తవీర్యార్జునుడు చాలా సేపటి నుండి బాధతో ఎదురుచూస్తున్నాడని స్వామికి తెలిపాడు. దత్తస్వామి అతడిని ప్రేమతో దగ్గరకు పిలిచి, "నాయనా! భయం వద్దు, నీకేం కావాలో కోరుకో.. నీకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాను" అని అభయమిచ్చాడు. కార్తవీర్యుడు వినయంగా.. "స్వామీ! పండితులు ఈ ప్రపంచం సత్యమని చెబుతుంటారు. నాకు వేదాల అంతరార్థాన్ని వివరించి, ముక్తి కలిగే మార్గాన్ని చూపండి" అని ప్రార్థించాడు.

గురువుల బోధన - ఇంద్రుడి సందేహం: దత్తాత్రేయ స్వామి నవ్వి ఇలా వివరించాడు: "నాయనా! అన్ని శాస్త్రాలు, పురాణాలు, కళలు మోక్షాన్ని సాధించడానికే పుట్టాయి. దీనికి సంబంధించి ఒక కథ చెబుతాను విను. ఒకప్పుడు ఇంద్రుడు తన గురువైన బృహస్పతి దగ్గరకు వెళ్ళాడు. అప్పుడు బృహస్పతి తన శిష్యులకు రాజ్యతంత్రాలు, శిల్ప శాస్త్రాలు వంటి లౌకిక విద్యలను బోధిస్తున్నాడు. అది చూసిన ఇంద్రుడు ఆశ్చర్యపోయి.. 'గురువర్యా! తత్వజ్ఞానానికి సంబంధం లేని ఈ విద్యలను ఎందుకు బోధిస్తున్నారు?' అని అడిగాడు."

బృహస్పతి వివరణ: "నాయనా ఇంద్రా! ప్రాణులకు కోరికలు (కామము) సహజమే కదా, మరి వాటి కోసం విడిగా శాస్త్రాలు ఎందుకు అని నువ్వు అడుగుతున్నావు. కానీ ఏ విద్యనైనా ధర్మబద్ధంగా ఆచరిస్తే అది మోక్షానికి ఎలా దారి తీస్తుందో ఈ రెండు ఉదాహరణల ద్వారా విను" అని బృహస్పతి చెప్పారు.

1. శిల్పకళ ద్వారా మోక్షం (విధిజ్ఞుడి కథ): కాంపిల్యపురంలో విధిజ్ఞుడు అనే గొప్ప శిల్పి ఉండేవాడు. అతను తన తెలివితేటలతో ఎన్నో అందమైన భవనాలను నిర్మించి, ఎంతో మందికి శిల్పకళలో శిక్షణ ఇచ్చాడు. తను సంపాదించిన ధనాన్ని అంతా స్వార్థానికి కాకుండా.. దేవాలయాల నిర్మాణానికి, పితృదేవతల పూజలకు, ధర్మ కార్యాలకు ఖర్చు చేశాడు. దీనివల్ల అతనికి గొప్ప పేరు వచ్చింది. మరణానంతరం స్వర్గ సుఖాలు అనుభవించి, మళ్ళీ భూమిపై రాజుగా పుట్టాడు. ఆ తర్వాతి జన్మలో బ్రాహ్మణుడిగా పుట్టి, వేదాలను అభ్యసించి, చివరికి సన్యాసం స్వీకరించి మోక్షాన్ని పొందాడు. అంటే, అతను నేర్చుకున్న శిల్పకళే అతడిని క్రమంగా ముక్తి వైపు నడిపించింది.

2. కళారాధన ద్వారా ముక్తి (విశాలాక్షుడి కథ): మాహిష్మతీ నగరంలో విశాలాక్షుడు అనే వ్యక్తి ఉండేవాడు. అతనికి సంగీతం, నాట్యం, జ్యోతిష్యం వంటి అన్ని కళల్లో ప్రావీణ్యం ఉంది. ఒక రాజు తన కుమార్తె జాతకాన్ని చూపించగా, విశాలాక్షుడు దాన్ని చక్కగా వివరించాడు. ఆ రాజకుమారి విశాలాక్షుడి పాండిత్యానికి, కళా నైపుణ్యానికి ముగ్ధురాలై అతడిని వివాహం చేసుకుంది. విశాలాక్షుడు ధర్మానికి విరుద్ధం కాకుండా తన భార్యతో సుఖంగా జీవిస్తూనే, నిత్యం సంగీత సాధన చేసేవాడు.

అతని గానానికి పరమశివుడు మెచ్చి ఒక దివ్య విమానాన్ని ప్రసాదించాడు. ఆ విమానంలో లోకాలన్నీ తిరుగుతూ, తన పాటలతో బ్రహ్మ విష్ణువులను కూడా మెప్పించాడు. చివరికి బ్రహ్మదేవుడు అతడికి అద్వైత జ్ఞానాన్ని బోధించాడు. అలా విశాలాక్షుడు తాను నమ్ముకున్న కళ ద్వారానే పరమాత్మను చేరుకున్నాడు.

సారాంశం: ఏ శాస్త్రమైనా, ఏ కళయినా అహంకారం లేకుండా, ధర్మబద్ధంగా ఆచరిస్తే అది చివరికి భగవంతుని వైపుకే దారి తీస్తుంది. అందుకే లోకంలో ఏ విద్య కూడా తక్కువ కాదు.

3. భక్తి మరియు మంత్ర శక్తి (వేదశర్మ కథ): విశాలపురంలో వేదశర్మ అనే భక్తుడు ఉండేవాడు. అతని కొడుకును ఒక బ్రహ్మరాక్షసుడు ఆవహించడంతో, ఆ అబ్బాయి పిచ్చివాడిలా ప్రవర్తిస్తూ ఏది పడితే అది తినేవాడు. తండ్రి ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా ఆ సమస్య తగ్గలేదు. ఒకరోజు దత్తాత్రేయ స్వామి ఒక వికృతమైన అతిథి రూపంలో వేదశర్మ ఇంటికి వచ్చారు. వేదశర్మ ఆయనలోని దైవత్వాన్ని గుర్తించి సేవించాడు. ఆ అతిథి వేదశర్మను కత్తితో, రాళ్లతో కొట్టినా సరే... ఆయన పాదాలను వదలకుండా భక్తితో సేవించాడు. వేదశర్మ పట్టుదలకు మెచ్చిన దత్తస్వామి, అతని కొడుకును ఏడుగురు బ్రహ్మరాక్షసులు పీడిస్తున్నారని చెప్పి, ఏడు మంత్రాలను ఉపదేశించారు. వేదశర్మ ఆ మంత్రాలను జపించడంతో అతని కొడుకు మళ్ళీ మామూలు మనిషి అయ్యాడు. ఇలా భక్తి, మంత్రం అతడిని రక్షించాయి.

4. పట్టుదలతో దైవ సాక్షాత్కారం (విష్ణుదత్తుని కథ): మాతాపురంలో విష్ణుదత్తుడు అనే ఒక పండితుడు ఉండేవారు. ఆయన రోజూ పెట్టే ఆహారాన్ని తిని ఒక బ్రహ్మరాక్షసుడి ఆకలి తీరింది. దానికి కృతజ్ఞతగా ఆ రాక్షసుడు ప్రత్యక్షమై "నీకేం కావాలో కోరుకో" అన్నాడు. విష్ణుదత్తుడు "నాకు దత్తాత్రేయ స్వామిని చూపించు" అని అడిగాడు. అప్పుడు ఆ రాక్షసుడు ఇలా అన్నాడు: "నేను ఆ దేవుడి దగ్గరకు వెళ్లలేను, కానీ ఆయన ఎక్కడున్నారో మూడుసార్లు చూపిస్తాను. ఆయన నిన్ను తిట్టినా, కొట్టినా సరే... పట్టువదలకుండా ఆయన పాదాలను ఆశ్రయించి అనుగ్రహం పొందు" అని చెప్పాడు.

• మొదటి ప్రయత్నం: రాక్షసుడు మొదట ఒక మద్యశాల (కల్లు దుకాణం) దగ్గర ఈగలు ముసురుతున్న చోట కూర్చున్న వ్యక్తిని చూపించి, "ఇతనే దత్తాత్రేయుడు" అన్నాడు. కానీ విష్ణుదత్తుడు "మద్యశాలలో దేవుడు ఉండటం ఏమిటి?" అని అనుమానించి వెనక్కి తగ్గిపోయాడు.

• రెండవ ప్రయత్నం: రెండోసారి శ్మశానంలో తిరుగుతున్న ఒక వ్యక్తిని చూపించాడు. విష్ణుదత్తుడు ఆయన పాదాలు పట్టుకోబోగా, ఆ వ్యక్తి (దత్తాత్రేయుడు) విష్ణుదత్తుడిని తిట్టి, కొట్టి, తన వెంట ఉన్న కుక్కలతో కరిపించాడు. ఆ దెబ్బలకు తట్టుకోలేక విష్ణుదత్తుడు ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.

• మూడవ ప్రయత్నం: రాక్షసుడు మళ్ళీ వచ్చి "రెండుసార్లు అవకాశం పోగొట్టుకున్నావు, కనీసం ఈ మూడోసారైనా పట్టు వదలకు" అని చెప్పి, ఒక చండాలుర వాడలో తిరుగుతున్న స్వామిని చూపించాడు.

• విష్ణుదత్తుడు తన భార్య ఇచ్చిన ధైర్యంతో మూడవసారి కూడా ప్రయత్నించాడు. దత్తాత్రేయ స్వామి ఆయనను తిట్టినా, కొట్టినా, చివరకు అసహ్యం కలిగించే పనులు చేయమని కోరినా విష్ణుదత్తుడు వెనక్కి తగ్గలేదు. "నువ్వు నన్ను చంపినా సరే, నీ పాదాలను వదలను" అని భక్తితో వేడుకున్నాడు. ఆయన పట్టుదలకు మెచ్చిన దత్తస్వామి తన నిజరూపంతో ప్రత్యక్షమయ్యారు. అప్పటి వరకు అక్కడ కనిపించిన మద్యమాంసాలు మాయమైపోయాయి.

  స్వామి "ఏం కావాలో కోరుకో" అనగా, విష్ణుదత్తుడు పరమానందంతో "రేపు మా ఇంట్లో జరిగే పితృకార్యానికి (శ్రాద్ధం) భోక్తగా రావాలి" అని కోరాడు. స్వామి సరేనన్నారు. మరునాడు విష్ణుదత్తుడు, ఆయన భార్య ఎంతో భక్తితో వంటలు చేశారు. దత్తస్వామి వచ్చి కూర్చున్నారు. అయితే శాస్త్రం ప్రకారం మరో ఇద్దరు భోక్తలు (విశ్వేదేవ స్థానంలో ఒకరు, విష్ణు స్థానంలో ఒకరు) ఉండాలి. విష్ణుదత్తుడి భార్య గొప్ప పతివ్రత కావడంతో, ఆమె ప్రార్థించగానే సూర్యదేవుడు ఒక బ్రాహ్మణుడి రూపంలో వచ్చి రెండో స్థానంలో కూర్చున్నాడు. అలాగే ఆమె అగ్నిదేవుడిని ప్రార్థించగా, ఆయన వచ్చి మూడో స్థానంలో కూర్చున్నాడు. సాక్షాత్తు దేవుళ్లే వచ్చి భోజనం చేయడంతో విష్ణుదత్తుడు తృప్తిగా కార్యము ముగించాడు. వారి భక్తికి మెచ్చిన దత్తస్వామి వారికి మోక్షాన్ని ప్రసాదించారు. అలాగే, ఆ మిగిలిన ప్రసాదాన్ని బ్రహ్మరాక్షసుడికి ఇమ్మని, దానివల్ల అతనికి కూడా విముక్తి కలుగుతుందని చెప్పి స్వామి అదృశ్యమయ్యారు. దీనివల్ల మనం చేసే సత్కర్మలు (ధర్మ కార్యాలు) కూడా మోక్షానికి దారి తీస్తాయని అర్థమవుతోంది.

  5. రోగ నివారణ - పాప పరిహారం: ఒక సాధ్వి (పుణ్యాత్మురాలైన స్త్రీ) తన భర్తకు ఉన్న భయంకరమైన రోగాలను నయం చేయమని విష్ణుదత్తుడిని వేడుకుంది. విష్ణుదత్తుడు తన జ్ఞానంతో ఆ రోగాలకు గల కారణాలను ఇలా వివరించాడు:

  • బ్రహ్మహత్య చేయడం వల్ల క్షయ వ్యాధి వచ్చిందని చెప్పి, దాని నివారణకు ఒక ఏడాది పాటు వ్రతం చేయించాడు.

  • భగవంతుడికి (హరి) ద్రోహం చేయడం వల్ల జలోదరం అనే వ్యాధి వచ్చిందని చెప్పి, దానికి మరో ఏడాది వ్రతం చేయించాడు.

  • అలాగే ఇతర పాపకార్యాల వల్ల వచ్చిన వాతము, జ్వరము వంటి రోగాలను కూడా శాంతి పూజల ద్వారా పోగొట్టాడు.

  వైద్యానికి కూడా తగ్గని రోగాలను ఆయన ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నయం చేసి, ఆ సాధ్వి భర్తకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించాడు. ఇలా రోగాలకు గల కారణాలను (నిదానము) తెలుసుకుని, వాటికి పరిష్కార మార్గాలు చూపడం కూడా పుణ్యప్రదమైన కార్యమే అని ఈ కథ చెబుతోంది

విష్ణుదత్తుడి కథలోని ఆరవ ఉదాహరణ (నీతి శాస్త్రం - పిశాచ విముక్తి) గురించిన సులభమైన వివరణ ఇక్కడ ఉంది:

6. నీతి శాస్త్రం - కామ పిశాచి కథ:

ఒక ఊరిలో ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతనికి చాలా అందమైన భార్య ఉండేది. ఒకసారి అతను పనిమీద నెల రోజుల పాటు వేరే ఊరికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. ఆ సమయంలో ఒక కామ పిశాచి ఆ బ్రాహ్మణుడి వేషం వేసుకుని అతని ఇంటికి వచ్చింది. భర్త రూపంలో ఉన్న ఆ పిశాచిని చూసి, భార్య నిజమైన భర్తే అనుకుని నమ్మింది. "పని త్వరగా ముగిసిందా?" అని ఆమె అడగగా, "దారిలో స్నేహితుడు కలవడంతో పని పూర్తయ్యింది" అని ఆ పిశాచి అబద్ధం చెప్పి ఆమెతో కలిసి ఉంది.

నిజమైన భర్త రాక - వివాదం:

నెల రోజుల తర్వాత అసలు భర్త ఇంటికి వచ్చాడు. ఇంట్లో తనలాగే ఉన్న మరొక వ్యక్తిని చూసి అతను నిర్ఘాంతపోయాడు. ఆ ఇద్దరూ "ఆమె నా భార్య అంటే నా భార్య" అని గొడవ పడుతూ వీధిలోకి వచ్చారు. ఊరి జనం కూడా వారిద్దరిలో అసలు భర్త ఎవరో గుర్తుపట్టలేకపోయారు. చివరికి వారు విష్ణుదత్తుడిని ఆశ్రయించారు.

విష్ణుదత్తుడి పరీక్షలు:

విష్ణుదత్తుడు తన తెలివితేటలతో వారిద్దరినీ పరీక్షించడానికి నాలుగు పోటీలు పెట్టాడు:

1. ఇంటి వస్తువుల వివరాలు: ఇంట్లో ఏ వస్తువు ఎక్కడ ఉందో చెప్పమన్నాడు. ఇద్దరూ కరెక్ట్‌గా చెప్పారు.

2. పట్టణ ప్రదక్షిణ: ఐదు కోసుల దూరం ఉన్న పట్టణాన్ని ఎవరు ముందు చుట్టి వస్తారో వారికే ఆ స్త్రీ దక్కుతుందని చెప్పాడు. ఇందులోనూ ఇద్దరూ సమానంగానే వచ్చారు.

3. గిరి ప్రదక్షిణ: దగ్గరలో ఉన్న కొండను చుట్టి వచ్చి, అక్కడ ఉన్న దేవాలయాలను, మునులను లెక్కపెట్టి వివరించమన్నాడు. ఇందులోనూ ఇద్దరూ ఒకేలా చెప్పారు.

నాల్గవ పరీక్ష - పిశాచి బంధనం:

చివరికి విష్ణుదత్తుడు ఒక ఉపాయం ఆలోచించి ఒక కమండలాన్ని (నీటి పాత్ర) తెప్పించాడు. "ఎవరు సూక్ష్మ రూపంలో (చిన్నగా మారి) ఈ కమండలంలోకి దూరి, దాని కొమ్ము ద్వారా ముందుగా బయటకు వస్తారో వారే అసలు భర్త" అని చెప్పాడు. ఆ సుందరి తనకే దక్కాలనే ఆశతో, పిశాచి తన మాయా శక్తితో చిన్నగా మారి కమండలంలోకి దూరింది. వెంటనే విష్ణుదత్తుడు మంత్రబలంతో ఆ కమండలం ద్వారాలను మూసివేసి, పిశాచిని లోపలే బంధించాడు.

ఫలితం:

నిజమైన బ్రాహ్మణుడు విష్ణుదత్తుడి నీతికి, తెలివితేటలకు మెచ్చుకుని కృతజ్ఞతలు చెప్పుకున్నాడు. ఆ దంపతులు సంతోషంగా ఇంటికి వెళ్లారు.

---

ముగింపు:

"చూశావా ఇంద్రా! శిల్పం, కామకళ, మంత్రం, కర్మ, వైద్యం, నీతి శాస్త్రం... ఇలా ఏదైనా సరే అది ధర్మబద్ధంగా ఉన్నప్పుడు లోకానికి ఉపకారం చేయడమే కాకుండా, చివరికి మోక్షానికి కూడా దారి తీస్తుంది" అని బృహస్పతి ఇంద్రుడికి వివరించారు. ఇదంతా దత్తాత్రేయ స్వామి కార్తవీర్యార్జునుడికి చెప్పిన పరమ సత్యం.

విష్ణుదత్తుడు ఒక బాలుడికి చేసిన జ్ఞానబోధ మరియు బృహస్పతి ఇంద్రుడికి చెప్పిన ఏడవ ఉదాహరణ సారాంశం ఇక్కడ ఉంది:

7. బాలుడికి జ్ఞానోదయం - అద్వైత భావం:

ఒక బ్రాహ్మణ దంపతులు తమ ఒక్కగానొక్క కొడుకుని తీసుకుని విష్ణుదత్తుడి దగ్గరకు వచ్చారు. ఆ అబ్బాయి వింతగా ప్రవర్తించేవాడు; ఎవరితోనూ మాట్లాడడు, పిచ్చివాడిలా ఉంటాడు, నిలబడి ఉన్న చోటే తింటూ, అక్కడే మూత్ర విసర్జన చేస్తూ జడుడిలా (తెలివి లేనివాడిలా) ఉండేవాడు. "ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేశాం, వీడిని మార్చి మాకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించండి" అని వారు విష్ణుదత్తుడిని వేడుకున్నారు.

విష్ణుదత్తుడి విచారణ:

విష్ణుదత్తుడు ఆ తల్లిదండ్రులను భోజనానికి పంపి, బాలుడిని దగ్గరకు పిలిచి "నువ్వు ఎవరు?" అని అడిగాడు. అప్పుడు ఆ బాలుడు సామాన్యుడిలా కాకుండా.. "నేను జ్ఞానానంద స్వరూపుడిని, నేను దేనికీ కర్తను కాను, భోక్తను కాను" అంటూ వేదాంతం మాట్లాడాడు. అంటే ఆ బాలుడు పుట్టుకతోనే జ్ఞాని, కానీ లోకంతో సంబంధం లేక అలా ప్రవర్తిస్తున్నాడని విష్ణుదత్తుడు గ్రహించాడు.

విష్ణుదత్తుడి బోధన:

విష్ణుదత్తుడు ఆ బాలుడికి బంధం, మోక్షం గురించి వివరిస్తూ ఇలా హితవు పలికాడు:

• "నాయనా! నీవు బుద్ధికి, ఇంద్రియాలకు అతీతుడవు అన్నది నిజమే. కానీ లోకంలో ఉన్నప్పుడు అందరిలా వ్యవహరించాలి."

• ఒక ఉదాహరణ చెబుతూ.. "ఇంటి పనిలో మునిగిపోయిన స్త్రీ, తన మనసులో భర్త గురించి ఆలోచిస్తూనే పనులు చక్కబెట్టుకుంటుంది. అలాగే జ్ఞాని బయట పనులు చేస్తూ కూడా మనసులో పరమానందాన్ని అనుభవించవచ్చు."

• "అహంకారాన్ని, మమకారాన్ని వదిలేయ్. అందరిలా ప్రవర్తించినంత మాత్రాన నీ జ్ఞానం పోదు. నీ తల్లిదండ్రులకు పుత్రుడిగా నీ బాధ్యతలు నెరవేర్చు."

• ముఖ్యంగా "భావమునందు అద్వైతముండవలెను, క్రియయందు అద్వైతము కూడదు" (మనసులో అందరూ ఒక్కటే అనే జ్ఞానం ఉండాలి, కానీ చేసే పనుల్లో మాత్రం లోక మర్యాదలు, తేడాలు పాటించాలి) అని బోధించి అతడిని మార్చాడు.

కాసేపటికి వచ్చిన తల్లిదండ్రులు తమ కొడుకు మామూలు మనిషిలా మారడం చూసి సంతోషించి, విష్ణుదత్తుడికి నమస్కరించి వెళ్లారు.

---

ముగింపు:

"చూశావా ఇంద్రా! శాస్త్రాలు, కళలు, వేద కర్మలు... ఇవన్నీ చివరికి ఆత్మజ్ఞానానికే దారి తీస్తాయి" అని బృహస్పతి తన ఏడు ఉదాహరణలను ముగించారు. ఇదే విషయాన్ని దత్తాత్రేయ స్వామి కార్తవీర్యార్జునుడికి ఉపదేశించి, అతడిలో ఉన్న సందేహాలను తొలగించారు.